هفتمین پیش‌نشست تخصصی ِ دومین جشنواره طراحی آستان مطهر ائمه بقیع (ع) با موضوع «تبیین مبانی نظری و تمدنی طراحی آستان بقیع»، ۲۷ بهمن‌ماه ۱۴۰۴ به همت دانشکده معماری و شهرسازی و با همکاری معاونت پژوهشی دانشگاه بین‌المللی سوره در سالن اجتماعات این دانشکده برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی دانشگاه بین‌المللی سوره، این نشست با هدف تشریح ابعاد علمی و نظری جشنواره و ایجاد زمینه گفت‌وگوی تخصصی میان استادان، پژوهشگران و دانشجویان حوزه معماری و هنر برگزار شد. دبیری این نشست را سید جواد هاشمی فشارکی، دبیر جشنواره و دبیر شهرسازی مجمع تشخیص مصلحت نظام، بر عهده داشت و جمعی از استادان و صاحب‌نظران این حوزه به ارائه دیدگاه‌های تخصصی خود پرداختند.

در ابتدای نشست، فضای جلسه با قرائت اشعاری آیینی درباره بقیع همراه شد. سپس سید جواد هاشمی فشارکی با تبیین موضوع نشست، به اهمیت تاریخی و اعتقادی بقیع اشاره کرد و آن را بخشی جدایی‌ناپذیر از هویت تاریخی شیعه دانست. وی با مرور پیشینه تخریب‌های صورت‌گرفته، این رخداد را نه‌تنها آسیبی کالبدی بلکه تلاشی در جهت کمرنگ‌سازی هویت تاریخی توصیف کرد.

وی در ادامه، گزارشی از روند برگزاری نخستین دوره جشنواره ارائه داد و بیان کرد که در آن دوره، با وجود محدودیت‌های سیاسی و اطلاعاتی، چارچوب‌های داوری، نقشه‌برداری‌های اولیه و تدوین مبانی طراحی انجام شده است. به گفته او، در دوره دوم جشنواره، محورهایی همچون ارائه مقالات علمی، تعریف پایان‌نامه‌های تحصیلات تکمیلی و تولید محتوای رسانه‌ای افزوده شده و برگزاری نشست‌های تخصصی متعدد نیز در دستور کار قرار دارد تا ادبیات علمی منسجمی در این حوزه شکل گیرد.

در ادامه نشست، دکتر نجمه دشتکی با تمرکز بر مفهوم «زیارت» در اندیشه شیعی تأکید کرد: طراحی آستان بقیع بدون فهم عمیق معنای زیارت امکان‌پذیر نیست. وی زیارت را فرآیندی معرفتی و سلوکی دانست که طی آن، زائر از اشتغالات روزمره فاصله گرفته و به تمرکز معنوی دست می‌یابد. او با اشاره به ریشه‌های مفهومی واژه زیارت، اظهار داشت که معماری باید بستر این تحول درونی را فراهم آورد و عناصر فضایی، سلسله‌مراتب ورود، نور و سازمان کالبدی فضا در خدمت هدایت ذهن و جان زائر قرار گیرند.

مهندس قیومی نیز با نگاهی انتقادی به وضعیت معماری معاصر، فاصله گرفتن معماری از روح عرفانی آن را مسئله‌ای جدی عنوان کرد. وی با اشاره به پیشینه معماری ایرانی، آن را تجلی پیوند میان علم و عرفان دانست و تأکید کرد که در طراحی آستان بقیع، توجه به هویت تاریخی و روح معنوی ضروری است و نباید پروژه به سطح یک طرح صرفاً فنی تقلیل یابد.

دکتر محمد خانی در ادامه با رویکردی تمدنی به موضوع پرداخت و اظهار داشت: معماری ایرانی همواره بازتاب اندیشه و هویت تاریخی ایرانیان بوده است. وی با مقایسه رویکرد گسست‌محور مدرنیته با رویکرد تداوم‌محور تمدن ایرانی، تصریح کرد: بازآفرینی آستان بقیع می‌تواند نمونه‌ای از الگوآفرینی مبتنی بر سنت و پیشرفت باشد و جشنواره حاضر فرصتی برای بازاندیشی در نسبت میان معماری، هویت و باورهای دینی فراهم آورده است.

در بخش پایانی نشست، دکتر طالع ماسوله و دکتر قادری نیز بر ضرورت نگاه میان‌رشته‌ای، تولید ادبیات علمی و هم‌افزایی نهادهای دانشگاهی و رسانه‌ای تأکید کردند و این نشست را گامی مؤثر در جهت تعمیق مباحث نظری مرتبط با طراحی آستان‌های مقدس دانستند.

این پیش‌نشست با تمرکز بر «مبانی نظری و تمدنی طراحی آستان بقیع» کوشید فراتر از معرفی یک رویداد، زمینه شکل‌گیری گفتمان علمی در حوزه معماری زیارتگاه‌های شیعی را فراهم آورد؛ گفتمانی که به باور سخنرانان، پیش‌نیاز هرگونه اقدام عملی و اجرایی در این عرصه خواهد بود.