دانشگاه بین‌المللی سوره با هدف تبیین ابعاد نوین حکمرانی در فضای مجازی و بررسی زیرساخت‌های کلیدی این حوزه، همایش تخصصی «هم‌اندیشی مرزبانی دیجیتال» را روز یکشنبه ۲۴ خرداد ۱۴۰۵ برگزار کرد.

به گزارش روابط عمومی دانشگاه بین‌المللی سوره، دومین روز این همایش در قالب سه پنل تخصصی و با حضور جمعی از استادان، پژوهشگران و مدیران ارشد حوزه فضای مجازی کشور برگزار شد و به بررسی ابعاد مختلف حکمرانی دیجیتال، تنظیم‌گری پلتفرم‌ها و الزامات توسعه شبکه ملی اطلاعات اختصاص یافت. این همایش روز یکشنبه ۲۴ خرداد ۱۴۰۵ از ساعت ۸:۱۵ صبح در سالن شهید آوینی دانشگاه بین‌المللی سوره آغاز شد و برنامه‌های آن تا ساعت ۲۱:۳۰ با حضور شرکت‌کنندگان به‌صورت حضوری ادامه یافت. 

پنل چهارم: حکمرانی مجازی و تنظیم‌گری پلتفرم‌ها

در پنل چهارم، از مجموع 11 پنل گفت و گو، موضوع «حکمرانی مجازی و تنظیم‌گری پلتفرم‌ها؛ از پلتفرم‌های بیگانه تا اکوسیستم بومی» مورد بررسی قرار گرفت.

در این بخش، سخنرانان نقش پلتفرم‌های بیگانه در تشدید شکاف‌های اجتماعی را تحلیل کردند، مدل‌های تنظیم‌گری هوشمند را مورد ارزیابی قرار دادند و راهکارهای بومی و تجربه‌های دیگر کشورها را تشریح کردند.

سخنرانان این پنل عبارت بودند از:

دکتر محمد الوندی، عضو هیأت‌علمی دانشگاه

دکتر ندا سلیمانی، استاد دانشگاه و پژوهشگر فرهنگ و رسانه

دکتر سید علیرضا آل‌داوود، پژوهشگر فضای مجازی و رسانه

دکتر سید آرش وکیلیان، مدیرکل حکمرانی فرهنگی و اجتماعی مرکز ملی فضای مجازی

دکتر علیرضا نفیسی، عضو هیأت‌علمی دانشکده حکمرانی دانشگاه تهران

دکتر مجتبی صمدی، پژوهشگر فرهنگ و رسانه

 

حکمرانی ملی بر فضای مجازی

در اولین سخنرانی از پنل چهارم دکتر سید آرش وکیلیان، مدیر کل حکمرانی فرهنگی و اجتماعی مرکز ملی فضای مجازی در ارائه خود به مشکلات خاصی که در فضای مجازی وجود دارد پرداخت. او چالش‌های حکمرانی اعم از مواجهه منفعلانه دیرهنگام در برابر فناوری‌های جدید مثل هوش مصنوعی، ضعف نهاد سیاستگذار، تنگنای قانونگذاری و اختلافات سیاسی داخلی بر سر الگوی حکمرانی مطلوب را مورد برررسی قرار داد و توضیحاتی درمورد دیدگاه آزادی‌گرا، توسعه‌گرا و کنترل‌گرا ارائه کرد و افزود: تعارض این دیدگاه‌ها باعث عدم قانونگذاری درست در حوزه‌ی فضای مجازی می‌شود.

مرزبانی دیجیتال از خلأ تا اهرم

دکتر ندا سلیمانی، پژوهشگر فرهنگ و رسانه، مرزبانی دیجیتال را در سه سطح روایی، حقوقی و اجرایی بررسی و بیان کرد: مرزبانی دیجیتال، یک خلأ حقوقی نامگذاری نشده است و این خلأ یک فرصت استراتژیک است اگر پیش از هر اقدام میدانی، در فضای دیپلماتیک و رسانه‌ای تثبیت شود. 

ورود عالمانه و بدون وابستگی به هوش مصنوعی

سید علیرضا آل داود، پژوهشگر فضای مجازی و رسانه با اشاره به سخنان رهبر شهید در سال 95 در مورد مسئله پیشرفت فضای مجازی، نقش هوش مصنوعی در فناوری‌های نظامی، تشخیص هویت و کنترل اذهان را بیان کرد و برای جلوگیری از سوگیری‌های شناختی و اجتماعی در جامعه بر ورود هر چه‌ سریع‌تر با دانش بومی در حوزه هوش مصنوعی تاکید کرد.

حکومتداری بر اساس قانون یا عرف

دکتر محمد الوندی، عضو هیئت علمی دانشگاه به مدل‌های مدیریت و کنترل اجتماعی و تأثیر آن بر حکمرانی دیجیتال پرداخت. او در خلال صحبت‌هایش به مفهوم واژه کشور که یک محیط و مرز جغرافیایی است و واژه وطن که دارای وجدان و فرهنگ زیسته در دل خود است اشاره داشت. وی بیان کرد که نظام عرفی ما بر اساس تجربه زیسته تاریخی در همه حوزه‌ها اعم از مرزبانی دیجیتال نیز باید تقویت شود.

تهدید زوال یا فرصت تقویت

دکتر علیرضا نفیسی، عضو هیئت علمی دانشکده حکمرانی دانشگاه تهران در ابتدا تمایز حکمرانی با حکومت را بیان نمود و در ادامه چهارچوب حکمرانی فضای مجازی تحت عناوین اثربخشی و کارآمدی دولت، قدرت ملی، حاکمیت قانون و پاسخگویی سیاسی و سرمایه اجتماعی حکومت را ارائه کرد وی در پایان افزود: در کل به نظر می‌رسد که جنگ، فرصت‌های مهمی را برای بهبود حکمرانی فضای مجازی مهیا می‌سازد.

پروپاگاندای شبکه‌ای

دکتر مجتبی صمدی، پژوهشگر فرهنگ و رسانه موضوع پروپاگاندای شبکه‌ای و بحران‌های اجتماعی در ایران را در سه بخش تبیین پروپاگاندای شبکه و ابعاد مختلف آن، بررسی موردی چگونگی انجام این فرآیند و راهکارها و پیشنهادهای این مسیر در عرصه سیاستگذاری مورد بررسی قرار داد.

 

پنل پنجم این همایش از ساعت 14 تا 16:30 با ارائه 5 سخنران انجام شد. دبیر این پنل دکتر سعید فتحعلی، ضمن معرفی موضوعات و سخنرانان جلسه به این نکته اشاره نمود که به‌دلیل گفتگو محور و تعاملی بودن بخش انتهایی جلسه، این پنل متفاوت‌ترین پنل این همایش است.

 این پنل به موضوع «شبکه ملی اطلاعات؛ زیرساخت حکمرانی مرزبانی دیجیتال» اختصاص یافت.

در این نشست، موضوعاتی همچون موانع اجتماعی و فرهنگی مهاجرت کاربران، طراحی الگوهای انگیزشی برای تولید محتوا، نقش اقتصادی شبکه ملی اطلاعات و آینده‌پژوهی پیوند این شبکه با فناوری‌های نوین، از جمله اینترنت اشیا و متاورس، بررسی شدند.

سخنرانان این پنل شامل افراد زیر بودند:

مهندس محمدحسن انتظاری، دبیر اسبق و عضو حقیقی شورای عالی فضای مجازی کشور

دکتر حسین زینده‌بخش، پژوهشگر حکمرانی مرکز ملی فضای مجازی

دکتر سید امیررضا برقعی، پژوهشگر فضای مجازی مرکز رشد دانشگاه امام صادق (ع)

دکتر سعید فتحعلی، پژوهشگر حکمرانی رفتاری فضای مجازی

دکتر احسان کیانخواه، مشاور اسبق وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات و دبیر اسبق شورای اجرایی فناوری اطلاعات

شبکه ملی اطلاعات؛ زیرساخت حاکمیتی مرزبانی دیجیتال

مهندس محمدحسن انتظاری، دبیر اسبق و عضو حقیقی شورای عالی مجازی کشور در ارائه خود به چیستی و تحولات فضای مجازی پرداخت و بیان کرد که گفتمان مرزبانی سایبری جزء لاینفکی از گفتمان حاکمیت ملی و امنیت ملی است.

تعیین و حفظ مرز

دکتر سیدامیررضا برقعی، پژوهشگر فضای مجازی مرکز رشد دانشگاه امام صادق(ع) در ابتدای صحبت‌های خود به مفهوم‌شناسی قلمرو و مرز و تطبیق وضعیت ایران با این مفاهیم در فضای واقعی و سایبری پرداخت. او در ادامه وظایف دولت نسبت به کاربران فضای مجازی را تشریح کرد و در پایان، به مبحث امنیت مجازی اشاره نمود که شامل تعیین مرز و حفظ مرز است.

قدرت سایبری

دکتر احسان کیانخواه، مشاور اسبق وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات و دبیر اسبق شورای اجرایی فناوری اطلاعات بیان کرد: قدرت سایبری، قدرت خلق عالم را دارد یعنی توانایی مدیریت چرخه‌ای که از زیرساخت شبکه آغاز شده و به لایه‌های هویت و اجتماع ختم می‌شود. وی در ادامه به مبحث حاکمیت، قلمرو و مرزبانی در فضای دیجیتال پرداخت.

حکمرانی و مرزبانی سایبری

دکتر حسین زیبنده، پژوهشگر حکمرانی مرکز ملی فضای مجازی به مباحث بحران انطباق میان قلمرو و اعمال حاکمیت در مرزبانی دیجیتال، جامعه شبکه‌ای و ضرورت مدیریت جریان‌های اثرگذار در فضا پرداخت. همچنین تأکید شد که مرزهای جدید در فضای مجازی بیش از آنکه فیزیکی باشند، بر پایه جریان داده، محتوا و سازوکارهای الگوریتمی تعریف می‌شوند. او در پایان، دفع تهدید و نفوذ و حراست از منابع را از کارکردهای اصلی مرزبانی سایبری نام برد.

حکمرانی فرهنگی

دکتر سعید فتحعلی، پژوهشگر حکمرانی رفتاری فضای مجازی از حیث مسئله فرهنگ، مرزبانی دیجیتال را بررسی کرد و به موضوع «الگوپذیری در فضای مجازی» پرداخت. او بیان کرد: رفتار کاربران در فضای مجازی تا حد زیادی از سه عامل اصلی یعنی الگوریتم‌ها، شبکه‌های اجتماعی و افراد اثرگذار شکل می‌گیرد و الگوریتم‌ها می‌توانند نقش مهمی در جهت‌دهی به رفتار و نگرش کاربران داشته باشند. همچنین تأکید شد مواجهه با چالش‌های فضای مجازی صرفاً با ابزارهای سخت مانند قانون‌گذاری و محدودسازی ممکن نیست و در کنار اقدامات حاکمیتی، باید از ظرفیت‌های نرم از جمله تولید محتوای مرجع، روایت‌سازی هوشمند، شبکه‌سازی با افراد اثرگذار و ارتقای سواد رسانه‌ای و آموزش خانواده‌ها استفاده کرد.

پنل ششم: ملت مبعوث‌شده و حکمرانی فضای مجازی

قسمت پایانی جلسه به صورت گفتگو محور بین سخنرانان این پنل به انجام رسید و حاضران تأکید کردند که مرزبانی دیجیتال مفهومی فراتر از امنیت سایبری است و ابعاد فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و هویتی را نیز در بر می‌گیرد؛ از این‌رو موفقیت در این حوزه نیازمند ترکیب توسعه فناوری، حکمرانی هوشمند، آموزش جامعه و تقویت ظرفیت‌های داخلی است.