دکتر کاظم نظری عضو هیأت علمی دانشکده هنر دانشگاه بین‌المللی سوره، به مناسبت روز فرهنگ‌عمومی یادداشتی نوشت که در ادامه می‌خوانید.
روابط‌عمومی دانشگاه بین‌المللی سوره- فرهنگ عمومی تنها مجموعه‌ای از آداب و رسوم و سرگرمی‌ها نیست، بلکه شبکه‌ای از ارزش‌ها، معناها و الگوهای رفتاری است که جامعه از طریق آن خود را می‌شناسد و بازتولید می‌کند. در میان هنرها، تئاتر به دلیل ماهیت زنده، جمعی و رودررو، جایگاهی ویژه دارد و می‌تواند نقشی فراتر از سرگرمی در توسعه فرهنگ عمومی ایفا کند.
تئاتر؛ آیین و کنش جمعی
از نگاه ویکتور ترنر و امیل دورکیم، آیین‌ها و تجربه‌های جمعی موجب تقویت همبستگی اجتماعی می‌شوند. تئاتر نیز با گردهم‌آوردن مخاطبان و ایجاد تجربه‌ای مشترک، بستری برای شکل‌گیری شور جمعی و بازنمایی آگاهانه فرهنگ جامعه است.
تئاتر و حوزه عمومی
بر اساس دیدگاه هابرماس و نانسی فریزر، جامعه برای گفت‌وگو درباره مسائل مشترک به فضایی چندصدایی نیاز دارد. تئاتر می‌تواند چنین فضایی را فراهم کند و موضوعاتی چون هویت، عدالت، خانواده و قدرت را به دور از شعارزدگی مطرح سازد. آگوستو بوال نیز با نظریه «تئاتر ستمدیدگان»، بر مشارکت فعال تماشاگر در مواجهه با مسائل اجتماعی تأکید دارد.
تئاتر، سرمایه فرهنگی و عدالت اجتماعی
بوردیو نشان می‌دهد که دسترسی به فعالیت‌های فرهنگی با طبقه اجتماعی و سرمایه فرهنگی ارتباط دارد. بنابراین، توسعه فرهنگ عمومی مستلزم دسترسی عادلانه به تئاتر از طریق اجراهای محله‌ای، مدرسه‌ای و دانشگاهی، حضور در فضاهای غیرسنتی و بلیت‌های مقرون‌به‌صرفه است. تئاتر همچنین می‌تواند روایت‌های مسلط فرهنگی را نقد یا بازتولید کند.
تئاتر، هویت و حافظه جمعی
تئاتر با بازخوانی زندگی اجتماعی، به شناخت هویت و حافظه جمعی کمک می‌کند. در ایران، سنت‌هایی همچون تعزیه، نقالی، تخت‌حوضی و روحوضی ظرفیت‌های ارزشمندی هستند که می‌توانند با زبان و نگاه معاصر پیوند بخورند. هم‌حضوری بازیگر و تماشاگر نیز تجربه‌ای زنده و اثرگذار ایجاد می‌کند.
پیشنهادهایی برای توسعه فرهنگ عمومی از مسیر تئاتر
- گسترش تئاتر محلی و شهری با مشارکت شهرداری‌ها و نهادهای فرهنگی
- پیوند تئاتر با نظام آموزشی، از مدرسه تا دانشگاه
- حمایت از اجراهای مشارکتی و گفت‌وگومحور
- بازآفرینی سنت‌های نمایشی بومی با نگاه معاصر
- پژوهش مستمر درباره مخاطبان و سنجش آثار اجتماعی تئاتر
سخن پایانی
تئاتر هم آینه جامعه است و هم کارگاه ساختن آن. هرجا دسترسی عادلانه، آزادی خلاقانه و ارتباط با زندگی مردم فراهم باشد، تئاتر می‌تواند فرهنگ عمومی را از مصرف منفعلانه به مشارکت فعال و گفت‌وگوی اجتماعی ارتقا دهد.
نظر خود را بنویسید